Κυριακή 26 Μαΐου 2019 face book twitter you tube

«Δημιουργική γραφή στην τάξη»-H τρίτομη σειρά του Διονύση Λεϊμόνη από τις Εκδόσεις Γράφημα

«Δημιουργική γραφή στην τάξη»-H τρίτομη σειρά του Διονύση Λεϊμόνη από τις Εκδόσεις Γράφημα

Μία από τις πιο σημαντικές προϋποθέσεις είναι, βέβαια, η εξοικείωση του εκπαιδευτικού με τη σχετική διδακτική, δεδομένης και της γενικότερης προσήλωσής μας στην ερμηνευτική μέθοδο.

Θεωρώ πιθανό ότι πολλοί συνάδελφοι φιλόλογοι βρίσκονται σε «απορία», με την αρχαία ελληνική σημασία του όρου, δηλαδή αντιμετωπίζουν έλλειψη πόρων για τη διδασκαλία της δημιουργικής γραφής.

Σημαντική  βοήθεια σε αυτήν την απορία ήρθε να μας προσφέρει ο κ. Διονύσης Λεϊμονής με την τρίτομη σειρά του «Δημιουργική γραφή στην τάξη». Καθένας από τους 3 σχεδόν ισομεγέθεις τόμους αυτής της σειράς είναι αφιερωμένος σε κάθε μία γυμνασιακή τάξη. Και οι 3 τόμοι έχουν ίδια αρχιτεκτονική. Ξεκινούν με κοινά και στα 3 βιβλία θεωρητικά κείμενα που εισάγουν τον διδάσκοντα σε ορισμένα πολύ βασικά στοιχεία για τη δημιουργική γραφή. Στη συνέχεια, στο κύριο σώμα τους, παρέχουν μια πολύ πλούσια σειρά δράσεων. Κλείνουν με βοηθητικές προτάσεις του συγγραφέα για την αξιολόγηση του εκπαιδευόμενου και με χρήσιμη βιβλιογραφία. Στα θεωρητικά αυτά εισαγωγικά κείμενα θα επανέλθω αργότερα. Η δομή και των 3 τόμων παρακολουθεί τη δομή των ανθολογίων της λογοτεχνίας των 3 τάξεων του Γυμνασίου. Όπως είναι γνωστό, τα δύο πρώτα από αυτά τα ανθολόγια ακολουθούν θεματική παρουσίαση των κειμένων, ποιημάτων και πεζών αποσπασμάτων, ενώ το τρίτο ακολουθεί την ιστορία της λογοτεχνίας, με κεφάλαια για κάθε περίοδο, από τα δημοτικά τραγούδια έως και τη σύγχρονη λογοτεχνία.

Η φιλοσοφία των συντακτών των ανθολογίων, όπως φαίνεται και από τις δραστηριότητες κάθε κειμένου, είναι να δοθεί έμφαση στην κατανόηση και ερμηνεία του κειμένου από τον μαθητή. Δεν λείπουν βέβαια και δραστηριότητες που αποσκοπούν σε μια πιο παραγωγική και ενεργητική ενασχόληση των μαθητών με τη λογοτεχνία και τις τέχνες, πέρα από την εμπλοκή τους στην ερμηνευτική προσέγγιση. Ωστόσο, αυτές οι δραστηριότητες δεν είναι αρκετές ούτε πάντοτε εστιασμένες και σε καμιά περίπτωση δεν θα μπορούσαν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις που θέτουν οι νέες εγκύκλιοι και προπάντων οι επιστημονικές απόψεις για μια ποιοτική διδασκαλία της δημιουργικής γραφής.

Έτσι, τα βιβλία του κ. Λεϊμονή συμπληρώνουν τη διδασκαλία, όπως την έχουν συλλάβει τα σχολικά εγχειρίδια και το πρόγραμμα σπουδών, με το νέο στοιχείο την δημιουργική γραφή, προσφέροντας ποικίλες δραστηριότητες και πολύ χρήσιμους πόρους. Πρόκειται, επομένως, για πολύ πρακτικά εγχειρίδια, προορισμένα να διευκολύνουν σημαντικά τη διδακτική μας πράξη.

Τα βιβλία, όμως, του κ. Λεϊμονή μπορούν να χρησιμεύσουν και ως οδηγοί για τον εκπαιδευτικό που ενδιαφέρεται να διδάξει δημιουργική γραφή σε άλλα περιβάλλοντα και βαθμίδες. Κάθε τόμος περιέχει πάνω από 400 δράσεις που καλύπτουν όλα τα κείμενα του ανθολογίου, κατανεμημένες σε ενότητες - φακέλους, αντίστοιχους όπως είπαμε των ενοτήτων των σχολικών ανθολογίων. Είναι σημαντικό να αναφερθεί – κι αυτό αποτελεί νομίζω σήμα κατατεθέν και σημαντικό πλεονέκτημα των βιβλίων – ότι για κάθε δράση προτείνεται από τον συγγραφέα κι ένα μουσικό κομμάτι, το οποίο μπορεί να συνοδεύει την εκτέλεση της δράσης. Τα ισάριθμα των δράσεων, άρα πολυάριθμα, μουσικά κομμάτια, που συγκέντρωσε ο συγγραφέας καλύπτοντας όλα τα είδη της μουσικής, κλασική, σύγχρονη, ξένη, ελληνική, παραδοσιακή, έντεχνη. Εάν χρησιμοποιηθούν οι μουσικές αυτές, πράγμα εύκολο σήμερα και για το πιο λιτό σχολικό περιβάλλον, μπορούμε να πετύχουμε μια πολύ ευχάριστη και γόνιμη για δημιουργία ατμόσφαιρα, εμπλουτισμένη με το στοιχείο της μουσικής, που η θεωρία της δημιουργικής γραφής συνιστά.

Σε πολλές περιπτώσεις ο συγγραφέας παραθέτει στοιχεία από τη θεωρία και την ιστορία της λογοτεχνίας, συμπληρωματικά αυτών του σχολικού ανθολογίου, και σε σχέση είτε με μία ευρύτερη ενότητα είτε με μεμονωμένα κείμενα. Ακόμη, προσφέρει πολλά παράλληλα κείμενα για τα κείμενα των σχολικών ανθολογίων, κι αυτό είναι επίσης σημαντικό πλεονέκτημα. Σε κάθε κείμενο είναι αφιερωμένος μεγάλος αριθμός δράσεων, που φτάνουν έως και τις 13. Αν και κάθε κείμενο δεν έχει τους ίδιους τύπους δράσεων, διαπιστώνουμε ότι σχεδόν για κάθε κείμενο προτείνονται δράσεις που:

  • οδηγούν στην παραγωγή τόσο προφορικού όσο και γραπτού λόγου.
  • αποβλέπουν στην ενασχόληση με τα γένη του λόγου, με διάφορα είδη λογοτεχνικού λόγου (ποίηση, μικρές πεζές φόρμες κ.λπ.), αλλά και με διάφορα είδη γραμματειακού λόγου (επιστολή, μέιλ κ.λπ.).
  • αποβλέπουν στον μετασχηματισμό λόγου: στη μετατροπή από γραπτό σε προφορικό και αντιστρόφως, στη μετατροπή πεζού σε διάλογο, στη μετατόπιση από είδος σε είδος, από λογοτεχνικό σε μη λογοτεχνικό λόγο κ.ο.κ.
  • ωθούν στην παραγωγή λόγου με σκοπό την κατανόηση, τη συμπύκνωση, την ανάπτυξη, την αναδιατύπωση, την επανασυγγραφή ενός κειμένου από άλλη οπτική γωνία
  • ωθούν στην παραγωγή λόγου σε συνάρτηση με το άκουσμα μουσικής ή τη θέαση μιας εικόνας.
  • αποσκοπούν στη συνέχιση ή ολοκλήρωση, με τη φαντασία, μιας ιστορίας, ενός ποιήματος κ.λπ., στην απάντηση στο ερώτημα «τι θα έκανα εάν ήμουν ο ήρωας τάδε», στη συνομιλία με έναν ήρωα, στην επινόηση ηρώων, στην τιτλοδότηση ενός κειμένου.
  • αποβλέπουν στη δημιουργικότητα σε επίπεδο λέξης, πρότασης, κειμένου.
  • Είναι δύσκολο να δώσω μια πλήρη ταξινόμηση / τυπολογία των δράσεων, καθώς συχνά μία δράση έχει περισσότερους στόχους. Γενικά, τα εγχειρίδια του κ. Λεϊμονή προσφέρουν ένα ευρύτατο, ποσοτικά και ποιοτικά ρεπερτόριο δράσεων. Στηριζόμενος σε αυτά ο εκπαιδευτικός έχει τη δυνατότητα να οργανώσει πράγματι αμέτρητα εργαστήρια με τους μαθητές του. Συγχρόνως, μπορεί να επιλέγει δράσεις, βεβαίως και με τη συνεργασία των μαθητών του. Μπορεί να τις συνδυάζει, να τις μετατρέπει και να τις προσαρμόζει, για να τις αξιοποιήσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο στην τάξη - εργαστήριό του.

    Ο πληθοπορισμός των βιβλίων μπορεί να ικανοποιεί πολλές διαφορετικές κλίσεις και προτιμήσεις των μελών εργαστηρίων. Μπορεί π.χ., να ικανοποιείται η επιθυμία μίας ομάδας για συγκεκριμένο τύπο δράσης, όπως λ.χ. να αλλάζει το τέλος στις αφηγήσεις ή να προσθέτει ήρωες σε διάφορες αφηγήσεις ή να γράφει διαλόγους με βάση αφηγήσεις κ.ο.κ.  Όλες αυτές οι δυνατότητες καλύπτονται από τα βιβλία του κ. Λεϊμονή.

    Στο σημείο αυτό επανέρχομαι στα εισαγωγικά κείμενα της σειράς, για να σταθώ σε έναν ενδεκάλογο αρχών που έχει συντάξει ο συγγραφέας. Πρόκειται για μια χρήσιμη λίστα ερωτήσεων - απαντήσεων που μας πείθουν πράγματι – όχι μόνο ως φιλολόγους, αλλά γενικά ως εκπαιδευτικούς και εκπαιδευτές – να πάρουμε στα σοβαρά τη δημιουργική γραφή και να πραγματοποιήσουμε αποτελεσματική διδασκαλία. Ο ενδεκάλογος αυτός έχει, νομίζω, γενικότερη αξία για οποιονδήποτε επιθυμεί να διδάξει δημιουργική γραφή εντός και εκτός τυπικού εκπαιδευτικού πλαισίου και γι’ αυτόν τον λόγο τον αναπαράγω συνοπτικά:

    1. Η ομαδικότητα της δημιουργικής γραφής απελευθερώνει.
    2. Οι συμμετέχοντες δεν χρειάζεται να πιέζονται, αλλά αντίθετα να παρακινούνται προς τη δημιουργική γραφή.
    3. Η αξιολόγηση - βαθμολόγηση επιβραβεύει την ελάχιστη προσπάθεια και δεν αποτελεί διόρθωση κειμένου.
    4. Η δημιουργική γραφή σε ομάδες ενισχύει τη διανθρώπινη επαφή.
    5. Η σημασία του κινήτρου είναι μεγάλη.
    6. Αίρονται οι δισταγμοί του ατόμου και η ενεργητικότητα των μελών της ομάδας μπορεί να αποτελέσει σημαντικό κίνητρο.
    7. Η επεξεργασία των κειμένων, αφού ολοκληρωθούν, είναι μια δημοκρατική διαδικασία χωρίς συγκρίσεις.
    8. Ο δάσκαλος οφείλει να προσφέρει κάθε βοήθεια.
    9. Ο χρόνος, συχνά περιορισμένος και περιοριστικός, δεν αποτελεί εμπόδιο για τη γραφή.
    10. Είναι καλό στην ολομέλεια να διαβάζονται όλα τα κείμενα του εργαστηρίου.
    11. Είναι πιθανό και ευχής έργο τα οφέλη του εργαστηρίου να μην μένουν μόνο σε αυτό αλλά να συνεχίζονται ωθώντας τους συμμετέχοντες να γράφουν και στο σπίτι.

    Προφανώς, καθένα από τα παραπάνω σημεία έχει τη δική του σημασία. Θα ήθελα όμως να εξάρω τη σπουδαιότητα της ύπαρξης ομάδας στη διαδικασία της δημιουργικής γραφής και της έκθεσης που αυτή συνεπάγεται για κάθε συμμετέχοντα απέναντι στα άλλα μέλη της. Το πλέον σημαντικό, όμως, είναι ότι με τη δημιουργική γραφή δίνεται η δυνατότητα να ξεφύγουμε από την τυραννία της ορθής απάντησης, που αναγνωρίζεται πλέον ως το βασικότερο πρόβλημα και ο κύριος παράγοντας αποκλεισμού στην παραδοσιακή διδακτική εκπαίδευση, αφού στη δημιουργική γραφή κάθε μαθητής και συμμετέχων συνεισφέρει στο σύνολο.

    Αυτή η ελευθερία που η δημιουργική γραφή συνεπάγεται θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη από τους συναδέλφους που θα κληθούν τυχόν να αξιολογήσουν τις δημιουργικές γραφές των μαθητών σε εξετάσεις. Και για το ζήτημα αυτό ο κ. Λεϊμονής διευκολύνει παρέχοντας χρήσιμες συμβουλές.

    Η σημασία και η αξία της δημιουργικής γραφής στο σχολείο έχει, νομίζω, αναδειχθεί και κατανοηθεί. Η δημιουργική γραφή θεωρείται γενικά μια ωραία εμπειρία, που ενδυναμώνει τόσο τους μαθητές όσο και τους εκπαιδευτικούς, που σπάζει την πλήξη του παραδοσιακού μαθήματος, που φέρνει τα μέλη της ομάδας στην ανακάλυψη τεράστιων δυνατοτήτων, που τους μυεί στον εφαρμοσμένο πολιτισμό, που οδηγεί γενικά στην παραγωγή πολιτισμού. Κι αν ακόμη, εξάλλου, η καλλιτεχνική έμπνευση δεν μπορεί να διδαχθεί, είναι δυνατό να διδαχθούν τρόποι για να είναι κανείς δημιουργικός. Όπως έχουν διαμορφωθεί τα πράγματα στο ελληνικό σχολείο, τον λόγο πλέον έχει η έρευνα. Και δεν θα ήταν υπερβολή να πω ότι τα ρεπερτόρια δράσεων των βιβλίων αυτών αποτελούν λόγω του πλούτου τους και πρώτης τάξης ερευνητικά εργαλεία.

    Είναι σαφές ότι εκπαιδευτικός χρειάζεται βοήθεια για την επιτυχή εφαρμογή της δημιουργικής γραφής. Θεωρώ ότι ο κ. Λεϊμονής έχει κινηθεί στοχευμένα προς την κατεύθυνση αυτή και του αξίζουν συγχαρητήρια για ό,τι κατάφερε. Με πολλή όρεξη και υπομονή, με άρτιο επιστημονικό υπόβαθρο, με γνώσεις στη λογοτεχνία, στην δημιουργική γραφή και στη μουσική, αλλά και συναίσθημα που πηγάζει από την ιδιότητά του ως λογοτέχνη, σε γενικές γραμμές, επομένως, με επαγγελματισμό, κατασκεύασε πάνω από 1200 δράσεις πρωτότυπες με επίκεντρο τα κείμενα των σχολικών ανθολογίων του Γυμνασίου.

    Οι δράσεις αυτές ανοίγουν το δρόμο σε εκπαιδευτικούς και μαθητές για την δημιουργία κοινοτήτων πρακτικής όπου με πολλούς τρόπους μπορούν να παίζουν ανατρεπτικά με τους κανόνες του λόγου και με τις λέξεις, και να γίνονται, ελπίζουμε, πιο δημιουργικοί, στη γραφή και στην κοινωνική ζωή.

    ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ

    Γραμματέας Συνδέσμου Φιλολόγων Λάρισας

επιστροφή στην κορυφή

Χρησιμοποιούμε cookies για τη βελτιστοποίηση των υπηρεσιών που προσφέρουμε και την εξατομίκευση της παρουσίασης των διαφημίσεων που βλέπετε κατά τη χρήση αυτού του ιστότοπου. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Μάθετε περισσότερα privacy policy.

  I accept cookies from this site.
EU Cookie Directive plugin by www.channeldigital.co.uk